| |
| -
Sareak: |
Gaur
egun 6 sare erabiltzen dira; Lakaina,
Elutsa, Miarra, Kalamua, Monua eta
Fortuna(sarrerako argazkia). Mendi
lepoan kokatuak daude, oina hegoaldean
dutela eta goi aldea iparralderuntz
inklinatua. Hauek ehiza sistemaren
azkeneko zatia dira, "enbutuaren"
bukaera. Hauetatik haundiena Elutsa
sarea da 17 metroko altuerarekin eta
25 bat metroko zabalduriarekin. Bertze
guztiak ttikiagoak dira, 10 metroko
altuera izanik sarerik ttikienak.
Hauen neurrieak azken bi mendetan
ez dira aldatu. |
|
| |
|
Erabiltzen
den sare sistema mekanikoa da
eta palanka bateri eraginez
sareak abiadura bizian erortzen
dira. Garai batean erabilitako
sistemak oraindik usazaleen
itxolan gordetzen dituzte. Konparatuz
erran daiteke gaur egungo eta
lehenagoko sistemak oso berdinak
direla. |
|
Bertan
usazale bakoitza bi sareen arduran
dago. Badago pertsona bat laguntza
bezala egoten dena; usoak biltzen,
sareak altxatzen,... eta paleta biltzearen
lana duena. Honek, sare ondoan dauden
trepen makilak biltzen ditu eta Gibelin
trepanak eta idoikuanak ere. |
|
|
|
| |
| -
Trepak eta ehiza lekuak: |
|
Hauen
funtzioa Sara (Lapudi) aldetik datozen usoak
jeixtea eta sareak dauden lekuko norabidea
hartzea da. Horretarako trepak “enbutu”
formarekin jarriak daude, sareen alde batetik
trepa batzuk eta bertzetik bertze batzuk,
horrela “enbutu” hasierako trepak, bat bertzetik
urrun daudela(beheko planoa). Usoak saretara
hurbiltzen ari direnean trepen arteko distantzia
murrizten doa, “enbutua” estutzen doa, saretara
ailegatu arte. |
Garai
batean, lehen aipatu dugun “enbutua”, gaur
eguneko baino askoz ere zabalagoa zen, honek
2km-tako zabalera zeukan hasierako zatian.
Orduan 11 trepa eta ehizaleku erabiltzen
zituzten, gaur egun 8 dira erabiltzen direnak.
Era honetan gaur egun saretarako bidea estuagoa
da, beraz agian harrapaketa guttiago izatearen
arrazoia. Jarraian usategietan erabiltzen
diren trepa eta ehizalekuen datu batzuk:
|
| 
|
|
|
|
|
|
|
|
| Larrekua |
Idoikua |
Belata |
Gibelin
trepa |
Haritza |
Trepa |
Trepa
gibelin |
Ezponda
gaina |
|
|
»
Larrekua:
Gaur egun usategietan dagoen ehiza
leku bakarra da, bertze guztiak trepak
dira. Hau Mendikarri mendiaren pean
kokatua dago eta sareetatik urrunena
baita ere. “Enbutuari” hasiera ematen
dion ehiza lekua hau (alde batetik)
itxolatxo ttiki bat da eta iratzez
eta adarrez kamuflatua egoten da.
Bertako usazaleak Txatarraz egiten
du lan. Garai batean, eta azken urte
hauetan noiz behinka, bertakoak korneta
jotzen zuen trepa nagusiakoarekin
batera, usoak etortzen zirenean. |
|
| |
»
Idoikua:
Usategietan
aldaketa gehien jasan duen trepa da
eta Larrekutik saretara joanez hurrengo
trepa. Aldaketak hauek azken 10-15
urtetan izan dira. Trepa egin zen
lehendabiziko aldian, egurrezko estruktura
zuen, eta ranpa bertaraino igotzeko.
|
|
Trepa
eta ranparen bazter guztiak iratzez
estaliak egoten ziren. Ondoan itxola
ttiki bat izaten zen bertan paletak
eta bertzelako gauzak gordetzeko.
Orain ere bertan ikusi dezakegu baina
ez egoerarik hoberenean. Eraki zuten
hurrengo trepa baita ere egurrezko
estruktura zeukan baina hontara igotzeko
eskailera batzuekin igo beharra zen.
Gaur egunekoa berriz argi indarreko
poste baten eginiko plataforma bat
da, eskailera batzuk dituela igotzeko.
Bertzeak baino altuago eta sendoagoa
da. Bertan makilaz eta txatarraz lan
egiten da. Bertatik, trepa gibelekin
batera, makila gehien botatzen den
trepa da. |
|
| |
|
»
Belata:Berezko
izena Belate da eta Idoikua ondoan dagoen
pinadiaren azpikaldean kokatua dago. Lehen
Larrekuaren antzera ehiza leku bat zen,
han dagoen itxola bezalakoxearekin. Urte
batzuk erabili gabe egon zen. Orain Idoikua
eta bertze trepak bezalako estruktura bera
du, argi indarreko burnezko poste bat eta
gainean plataforma ttiki bat. Bertan makilaz
eta txatarraz lan egiten dute. |
| |
»
Gibelin trepa: Azken urtetan
hauetan, Idoikuan bezala, honetan ere aldaketak
eman dira. Lehen trepa igeltseroek erabiltzen
duten andamioekin egina zen eta gaur egunekoa
baino metro batzuk gorago kokatua zegoen.
Honek arriskua izaten zuen atzean dauden
ehiztariengatik. Gaur egunekoan arriskua
askoz ere ttikagoa da arboletaz babestu
bait dago. Honetan ere berrikuntzak eman
diren trepak guztietan bezala, estruktura
eta itxura Belata eta idokua bezalakoa da.
Bertako usazaleak makilaz egiten du lan. |
| |
|
»
Haritzako trepa: Idoikua,
Belata eta Gibelin trepa bezalako
trepa mota da, eta sareetatik hurbilen
kokatua dagoena. Aurreko trepa, ondoko
pago baten gainean egindako egurrezko
plataforma bat zen, eskalera batzuk
zituela bertaraino igotzeko. Trepa
honek arbolaren mugimendu guztiak
jasotzen zituen. Bertako usazaleak
oso adi egon behar du uso datorrenen,
bera bait da, trepa nagusakorekin
batera, makilak jaurtitzen duten azkenekoak
eta dagoen denbora tartea oso ttikia
izaten da.
|
| |
»
Trepa:
Sare aldetik “enbutuari” hasiera (aurreko
trepen bertze aldetik) ematen dion
trepa hau, arri lapitzez eraiki da
1916. uretan eta sare ondoan dagoen
46. mugarriatik metro gutti batzutara
dago. Itxuraz bertze guztiekin ez
du ezer ikustekorik. Honek altuera
hartzen joan ahala fintzen doan arrizko
estruktura laukia du. Bertara igotzeko
barrenetik dauden eskaileraz igo behar
da eta behin goian, leku gehien duen
trepa da. Historian zehar honen altuera
haundituz joan da. Diotenez, oraindik
ere bertze bost bat metro igoko dute.
Bertakoak makilaz lan egiten du eta
kornetaren kargu dago. Lehen urtze
batzuz, trepa hau eta hurrengoaren
artean, Trepa gibelin, izaten zen
tartean, trapo txuri bat jartzen zen
hau astintzeko eta bertatik usoak
ez pasatzeko. Honen kargu ere trepa
nagusikoa egoten zen. |
|
| |
»
Trepa Gibelin: Hau, aurrekoaretik,
200 bat metro ipar –ekialderago kokatua
dago. Hormigoizko basea eta burnezko estruktura
duen honek, 1964. urte inguruan eraiki zen
eta usategietako treparik garaiena da. Bertze
guztiak 10 eta 15 metro bitarteko altuera
daukate. Trepa nagusiaz aparte, honetan
eta argi indarreko postezko estruktura duten
trepetan (haritzeko trepa, Gibelin trepa,
Belata eta Idoikua), ekipamendua oso murritza
da. Bertan bakarrik paletak altxatzeko leku
bat dago, paletak eta bertzelako gauzak
apoitzeko apal ttiki bat eta 2 pertsonentzako
jarleku bat. Honetan usazaleak makilarekin
egiten du lan. |
| |
»
Ezponda gaina:
Hau usategietan urte guttien dituen trepa
da, eta iparraldekoak txorilepoan ehizatzen
hasi zirenetik (1971) dago martxan. Hasieran,
Larrekuan bezala, iratzez eta adarrez kamuflatutako
itxola bat izaten zen. Gaur erabiltzen dena,
arbol baten gainean jarrita dago trepa bat
da, honela altuera irabazten du baina aldi
berean bertako usazaleak mobilitatea galdu
ere. Bertakoak txatarraz egiten du lan. |
|
| -
Usazaleak:
|
Ehiza modalitate honetan ibiltzen den pertsonei
usazalea deitzen zaio. Denetara Usategietan
hamabi hamahiru bat lagun egiten dute lan.
Usazale kopurua azken bi mendetan ez da
aldatu eta gutti gora behera beraien lanak
berdintsuak izaten jarraitzen dute. Gaur
egungo banaketa jarraiekoa da: 8 usazale
trepa edo ehiza lekutan, 3 sareen arduran
eta bertze pertsona bat hauei laguntzeko
eta trepen makilak biltzeko. |
 |
Bertako
langile eta usazaleak kontratatzerakoan,
bai gaur egun eta antzinean, arazo
ugari izaten zituzten. Aintzinean
jendeak, ehiztariekin sortzen ziren
aferengatik batez ere eta ehiza eskasiarengatik,
ez zen bertara lan egitera joaten.
Gaur egun berriz, jende aunitz industri
munduan dabil eta usategietan hilabete
t´erdiz lan egitea diru kopurua
ttiki batengatik ez zaio interesatzen.
Gaur egungo usazale denak edo gehienak
uso ehizarengan duten afizioagatik
etortzen dira. Hauek bai gaur egun
eta bai aintzinean bertako nagusiak
kontratatzen dituzte. Usazaleek, lehen
gertatzen ez zitzaien bezala, sasoiko
soldata finko bat dute Gaztelurekin
akordatutako hitzarmen baten ondorioz.
Soldata honetara ailegatzeko ehun
dozena harrapatu behar dituzte. sasoi
bukaerako. |
|
|
| -
Herramintak:
|
Makilak: Ping-pong-eko
pala baten antza duen tresna honen funtzioa,
hegazti harrapari baten hegaldi irudikatzea
da, garibai batena, miruarena edo antzeko
hegazti batena (Diotenez garibaia usoen
azpian jartzen da, eta atakatzeko bertikalki
altxatzen da). Gaur egungo makilak altza
eta pagoarekin egiten dituzte batez ere,
eta gero kisu txuriz margotu. |
|
|
| Txatarra:
Herramintak hau trapo xuri eta
altzazko makil batez osatuta dago. Txatarrak
eskopeta tiro baten antzeko soinua egiten
du astintzerakoan eta honen funtzioa usoak
izutzearena da. |
| |
| |
|
-
Itxola: |
 |
Usazaleek
gaur egun erabiltzen duten itxola
1887an eraiki zen, aurretik leku beretsuan
zegoen bertze itxolaren ondoan. Aurreko
itxola 1826. urtean berritua izan
zen. Garai batean usozale asko bertan
gaua igarotzen zuen. Gaur egun ez
dira itxolan gelditzen baina aintzinean
bezala, txabolan usategian lan egiteko
beharrezkoak diren tresnak gordetzen
dira; makilak, sareak, txatarrak eta
abar, eta nola ez harrapatutako uso
eta txolomak. Eguraldiak txartzen
denean usazale guztiak bertan biltzen
dira, eguraldia hobetzen den espetzerarekin,
edo bertzelako lan batzuk egitera,
adibidez makilak egin. Itxola barrenetik,
oso txukuna dago usategietako argazki
eta herramintakin (paletak, sareak)
apaindua, bai bertakoak eta baita
iparraldeko bertze usategietakoak.
Sarrerako atearen goiko aldean, kanpoko
aldetik, urtetan usazale izandanko
jendearen orogarri gisa jarritako
plakak ikusi daitezke. Itxola hau
usategiak bezala Gaztelutarrena da.
Ez da publikora irekia egoten. |
|
|
|
