| |
| |
-
Etxalarko kondairak - |
|
| |
| |
Infernuko
errota |
|
| |
|
|
Badago
kondaira batek erraten duena bertako lan baldintza txarrengatik
duela izena. Bertze batek dio beherago dagoen zubi batetik
deabruak bere burua bota zuela inguruko hizkuntza ezin
zuelako ulertu eta bertze batek berriz dio, inguruetan
egiten zen ikatzaren txondorrek, kea eta sugarrengatik,
infernua zirudiela. |
Hauetaz
aparte, badago bertze kondaira bat, herriz herri kantari
ibiltzen ziren bi anai dituena protagonista bezala.
Laburtuz, Infernuko errota inguruan egiten ziren akelarreetako
partaideek, amildegitik bera bota zuten bi anai hauetako
zaharrena, akelarrekoek pertsona bat hiltzeko zeukaten
konjuroa edo errituala hausteagatik. Ordu ezkeroztik
larunbatero, Larunbat Santutan izan ezik, gorputz batek
erortzerakoan egiten duen soinua eta oihua entzuten
omen dira. |
| |
|
|
| |
Usategietako
makila |
|
| |
Etxalkarko
usategietan usoak jeisteko erabiltzen dituzten makilak,
artzai baten aurkikuntza omen da. Diotenez artzai hau
mendian zegoen bere ardiekin. Ardi batzuk eskapatzera
zihoazenean, artzaiak makila bat hartu eta ardiei bota
egin zien hauek multzatzeko intentzioarekin. Kasualitatez
bertatik pasatzen zen uso multzo batek makilari arreta
egin zion eta jeitsi egin ziren hegazti harrapakari
bat zela uste zutelako. Uste denez gertakari honen ondoren
hasi ziren Etxalarren usoak sarearekin harrapatzen. |
|
|
|
|
| |
| Etxalarko
Karmen |
|
Karmenen
kondairan inguruan, Etxalarreri buruzko aipamen ttiki
bat egiten da P. Mérimée-k idatzitako
liburuan. Etxalar aipatzen denean, Karmen, soldadu batek
zeraman atxilotua bere laneko kide bateri nabal batekin
ebakiak egiteagatik. Kartzelako bidean solasten zihoaztela,
Karmen konturatu zen bera eramaten zuenaren hizkeran
euskal kutsua nabaria eta jarraieko solasaldia eduki
zuten:
- Laguna ene bihotsarena , ¿es usted de aquella
tierra?- galdetu zion Karmen-ek.
- Elizondokoa naiz – euskaraz erantzun zion soldaduak
unkituta.
- Y yo soy de Echalar- erantzun zuen Karmenek – . Segidan
kontatu zion nola ijito batzuek Sevilla-ra eraman zuten.
Momentu hartan, atxilotu zioten lantegian lanean ari
zen Nafarrora itzultzeko dirua lortzen, bere aitaren
ondora joateko.
|
Kartzelarako
bide guztian Karmen soldaduari libre uzteko saiakeran
zebilen, bai euskaraz edo erdaraz hitzegiten, eskapatzea
lortu zuen arte. Eskapatzeko, bera zeramanari kolpe
bat eman zion bularrean eta ihes egin zuen soldadua
ezer egiteko aukerarekin geldituz. Elizondoko soldadu
hau atxilotu eta kartzelan sartu zuten. |
Aitzinago biek berriro topo egin zuten. Orduan Elizondotar
hau, Jose izenekoa, beretaz maitemindua zegoen eta soldadu
izan beharrean bandolari bezala ibili zen Karmenekin
batera. Bien arteko erlazioa era gogor baten bukatu
zen.
Liburu hau interesgarria da irakurtzeko. |
|
|
| |
|
|
| |
| Sorginkeria
Etxalarren |
|
Etxalarko
biztanleak baita ere, Logroñoko 1610. urteko
autofedatako gora beheretan nahastuak egon ziren. Herriko
hiru onuradunak, Migel de Olagaray, Labayen y Tomás
de Urrutia, akusatutako jendea defenditzen saiatu ziren
beraien etxetan sartuz eta esna mantenduz. Gisa honetan
akelarre batean ikusi zituztela ezeztatzen ahal zuten.
1611ko urtarrilaren 12an datatutako dokumentuan, Hualde
lizentzituak, Santu ofizioko komisariak, erraten du
herriko konfidenteak ezin izan zutela Eguberri egunean
Iruñan egondako akelarrea aurkitu, ez bait zekiten
zein lekutan ospatu zen. Konfidenteak erraten zuten
mendian gora eraman zietela etxe askoz eta dorrez inguraturiko
enparantza batera ailegatu arte. Bertan deabruaren batzordea
omen zegoen sorginekin batera, eta hauekin lau alferitz
ikurrinak ekontzen. |
|
Golarte
Jesuitak 1611ko martxoan egindako txostenean ezagutzera
eman ziren, zeintzuk egin zituzten akusazioak, . Hauen
artean haurrak zueden, beraien gurasoengatik derrigortuak
izan zirenak, baita ere 15 urteko artzain bat, ator
baten truke akusazioa bota zuena. |
Bertze haur batek, deabruarekin erlazio homosexualak
izan zituela esan zuen. Beranduago errandakoa ezeztatu
zuen eta onartu zuen dena gurasoengandik laztanak jasotzeko
egin zuela, sorginen biktima izanagatik. |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
