| |
| |
| |
AZOKA
& MERKATUA |
|
| |
| Orain
dela 150-160 urte, Etxalarko herriari, orduan
Nafarroako komertzio, eraikuntza eta herri lanetako
ministroa zenak, Baimen erreal (Permiso real)
bat eman zion herrian urteroko azoka urtarrilaren
15, 16 eta 17an egiteko eta hilabete bakoitzeko
2. eta 4. asteko egun batean merkatua egiteko
baita ere. Udalak astelehena aukeratu zuen merkatuak
egiteko eguna, eta honen berri Nafarroako gobernadoreak
izan zuen.
Udalak, merkatuaren funtzionamendua ona izan zedin,
arau batzuk atera zituen:
- Debekatua zegoen beheko enparantzan abereak
uztea (oraingo enparantza).
- Merkatuko lehen egunean Jauregieta, Iñarreta,
Artanaran, Sarriku, Orizki, Orainbeta eta Lakain
auzotako etxe bakoitzetik edozein eratako azienda
bat eraman beharra zuen. Bigarrengoan berriz Andutzeta,
Antsolokueta, Gorosurreta, Lurrizti eder (Burdinola
aldera), Urritzokieta eta Larrapilkoek.
- Denek ordu biak baino lehen, azienda eraman
zutela egiaztatu beharra zuten.
- Udan bortzetan eta neguan lauak arte egon beharra
zen, bestela pezeta bateko isuna zeukaten.
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
| |
AIPAMENAK |
|
| |
1776.
Etxalarko herrian urte honetan epidemia edo izurrite
latz batek 591 abere buru hil zituen. Hauen ordez
ahuntzak ekarri zituzten. Hauei hortzak moztu
zizkieten arbolei kalte ez egiteko.
1785. 27 lur eremu eman zitzaizkion
dohainik Juan Mª Iturria-ri bere anaiak bidali
zuen dirua konpentsatzeko. Anaia Indian zegoen
misiolari bezala. Bidaltzen zuen dirua, elizarako
organo berri bat erosteko zen.
1843. Iruña eta Endarlatsa
arteko errepidearen eraikuntza.
1849. Hiru edo lau otso lau-herri
(Bertizarana) eta Etxalar arteko lurraldeetan.
1851. Herriko errepidea eraiki
zen burdinolatik herrira. Denetara 8 urte iraun
zuten.
1852. Herrian 445 bizilagun eta
1825 arima zeuden.
Urte honetan bertan, Txirrimako teila eta adreilu
fabrikako enkante publikoaren baldintzak atera
ziren, herramintak eta txabola barne.
1852an frontoiaren (Orduan "plaza
del juego de la pelota") egoera kaskarra
ikusita, txerri eta itaizuren ondorioa, konpontzea
erabaki zen. |
|
 |
1853an Ramon Iribarrenek, Lekunberri
baserriko jabeak, berak zeukan kobre fabrika,
presa eta terrenoekin truke egin nahi zuen udalarekin.
1854. Mitxelarrenea (Udalatxea)
eta Atxurdenea herriarenak zirenean, lehenbizikoan
Maisuen logelak eta haurren eskola egoten zen
eta bertzean berriz haurrentzako logelak.
1855. Urte honetan hil ziren
62 pertsonatik, 29 koleraren erruz hil ziren.
1876. Gerran hildako guztiak,
zentinela mendiko bataila eremuan lurperatu zituzten
otsailaren 18 eta 19an.
1881. Herriko gaztainondoak eritu
egin ziren.
1885. Isastea eta Arrosea arteko
pareta egin zen eta 966 pzta kosta zen
1890. Urte honetan hiltegia eta
harakindegia egiteko akordiora ailegatu zen udala.
1893. Eliza eta Arrosea arteko
ibilbidea egin zen eta 4200 pzta kosta zen
1925. Añegiko tunela botatzeko
akordiora ailegatu ziren 6000 pezetetako aurrekontuarekin.
1949. Herriko kaleak eta enparantza
zola berritu egin ziren. |
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
| |
KARLISTEN
AZTARNAK |
|
| |
Karlista
garaiko aztarnak Atxuri mendian daude. Hauek
aurkitzeko, mendia hegoaldetik begiratuta,
lepo ttiki bat marrazten duen lekuan daude
aztarna batzuk eta bertzeak berriz, hauen
parean baina mendiaren hegoaldeko magalean,
150 metrotara gutti gora behera. Leku hau
inguru guztiko mugimenduak kontrolatzeko
leku paregabea zen. Oraindik ere nabaritzen
da bertaraino, Zugarramurdi aldetik, ailegatzen
den gurdi bidea. Aztarnak ikusita erran
daiteke hiru edo lau eraikuntza zeudela,
beraz jende mordoa egonen zen inguru haietan.
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
| |
PERTSONAI
HISTORIKOAK |
|
| |
| Etxalarko
Andrés: (?- 1054). Etxalarko nafar
jauna. Najera-ko D.Garziaren erregealdian bertako
jauna bezala zegoen. Atapuerkako batailan hil
zen 1054. urtean.
Etxarlarko Iñigo: Etxalarren
jaiotako militar nafarra. Armategia zen Gaztelua
jauregian jaio zen. Etxarreneko batailan egon
zen 820. urtean.
Eusebio Etxalar: Idazlea. Euskal
gaiari buruz ikerketa batzuk egin zituen eta batez
ere euskal izenen analisia eta interpretazioaren
berbaldia "Geografia Gral. del P. V-N"-ean
publikatutakoa.
|
|
|
|
|
|
|
|
