ONDARE
Arkitektonikoa Kulturala

Naturala
 
 

 Historikoa
 
 
 
     
 
Historiaurrea
  
 
 
Historiaurretaz hitzegiteko, antzinako arbasoak utzitako errestoengatik hasi beharra da. Orain dela 4000 urte egindako monumento megalitikoak dira herrian eta Nafarroan dauden eraikinik zaharrenak. Herriko arrastoak pirineotako kultur megalitikoaren barruan kokatzen dira. Hobiratze kolektiboaren benetazko mausoleoak dira. Bertan lurperatu ziren gure lurraldetako lehendabiziko biztanleak
  
 
Nahiz eta monumentu megalitikoak egiteko materialak oso eskuragarri eduki, esfortzu haundi egin beharra zuten. Eraikin hauek egiteko arrazoia, beraiek zeukaten sentimendu espiritual sakona zen. Garrantzi gehiago ematen zioten hil osteko egoitzari, eguneroko bizia egiteko etxeari baino. Eraikin hauek denboran irauteko egin ziren, agerian geldituz eraikitzaileen mentalidadea.
Artzaintzarekin, zerealen bilketarekin, ehizarekin eta arrantzaren laguntzarekin lortzen zuten bizitza aurrera ateratzea. Orduko jende taldeen artean ez ziren sobera erlazio izaten.
Argazkian agerian den dolmena, Atxuria azpitik zugarramurdi aldera dihoan bidearen bazterrean dago. Dolmen hauek ekialdera begira jarriak dira. Bertatik 400 bat metrotara Ibaineta mendiaren magalean aztarnak askoz gehiago daude. Inguru guztia hau historiaurreko hilobia zen (begiratu kromletsen atalean).
 
 
Atxuria azpian dagoen dolmena.