| |
| |
Badirudi
Pompeyok sortu zuela herria Pirineoak zeharkatuz Erromatik zetorrela
eta Pompeyopolis izena jarri ziola. Herria gotortu zuen, bere zereginen
gunea bihurtuz. Orreagako batailan porrot egin ondoren, Eblo eta
Aznar kondeek Carlo Magnoren aginduz Etxalar indarrez hartzen saiatu
ziren, baina porrot egin zuten.Santxo Gartzia, Abarka goitizena
zeukan Nafarroako lehen erregeak, frankoen kontrako bataila eduki
zuen Etxalarko inguruetan eta, herriaren zerbitzu leiala eskertzeko,
pribilegioak eta armarri bat eman zizkion abarken irudiarekin (996).
Santxo Gartziak biziki estimatzen zuen herria eta horren seinale
Sobrarbe gurutzea oparitu zion. Santxo Ramírez Aragoiko erregea
Nafarroako errege koroatu zutenean (1076) etxalartarrek ohore hori
ukatu zioten.Gartzia Ramírez, berriz, lagundu zuten errege
koroatu zutenean.Santxo Indartsuak frankizia eta foruekin saritu
zuen Etxalar Navas de Tolosako batailan erakutsitako adoreagatik,
urrezko katea zeraman ikurra oparituz, hain zuzen geroago Nafarroako
armarriak hartuko zuena. |
|
| |
 |
Etxalarko
noblezia erromatar eta godoen garaikoa da, betidanik
beren lurraldeak eta independentzia mantendu baitutuzte
arabiar eta afrikarren inbasioetatik. |
XIV.
mendean, Etxalar lauhirien (Arantza, Igantzi, Bera Eta
Lesaka) erreinuan sartu zen. Honetan Lesakak eta Etxalarrek
bakarrik zeukaten erabakiak hartzeko ahalmena. |
Urteak
pasatzen zihoazen heinean Etxalar borrokan jarraitu
zuen lapurtarrekin. Borroka hauetatik, gehi beste antzeko
ekintzengantik, hurrengo pribilegio hau eman zion herriari
orduan Nafarroako errege zen Don Juan II.ak: artzainek
egun berean joan eta etorria egiten ahal zuten belatietaraino
beraien abereak bazkatzeko, nahiz eta zeharkatzen zituzten
belati, mendi edo lurraldeak erreinukoak izan. |
| Errege Katolikoek
Etxalarko pribilegioak (1512) berretsi zituzten, Granadako
setio eta hartzean parte hartzeagatik. |
| |
Etxalarrek,
nobleziaren, kaparetasun eta leialtasun tituluak dauzka,
Iruña, Baztan eta Erronkarik adina. |
| |
| |
|
|
|
| |
|
|
| |
|
|
| |
Orain
dela 150 urte guttigorabehera, Etxalarko herriari, orduan
Nafarroako komertzio, eraikuntza eta herri lanetako ministroa
zenak, “permiso real” bat eman zion herrian urteroko azoka
urtarrilaren 15, 16 eta 17-an izateko eta hilabete bakoitzeko
2. eta 4. asteko egun batean merkatua izateko baita ere. Udalak
astelehenetan aukeratu zuen merkatuak izateko eguna, eta honen
berri Nafarroko gobernadoreak izan zuen. |
Udalak,
merkatuaren funtzionamendua ona izan zedin, arau batzuk atera
zituen: |
-
Debekatua zegoen beheko enparantzan abereak uztea (oraingo
enparantza). |
-
Merkatuko lehen egunean Jauregieta, Iñarreta, Artanaran,
Sarriku, |
Orizki,
Orainbeta eta Lakain auzotako etxe bakoitzatik edozein eratako
azinda bat eraman beharra zuen. Bigarrengoan berriz Andutzeta,
Antsolokueta, Gorosurreta, Lurrizti eder (Burdinola aldera),
Urritzoquieta eta Larrapilkoek. |
-
Denek biak baino lehen, azinda eraman zutela egiaztatu beharra
zuten. |
-
Udan bortzetan eta neguan lauak arte egon beharra zen, bestela
pezeta bateko isuna zeukaten. |
Guztia
hau horrela jarraituko zuen herritarrek ohitura hartu arte.
Erraten zutenez herriaren hobebeharrez ari ziren . |
Etxalarko
merkatuaz aparte, Lesaka, Elizondo eta Donezteben azkoa bat
ospatzen zen urtero eta asteroko merkatu bat ere |
|
|
| |
|
|
| |
|
|
| |
Karlista
garaiko aztarnak Atxuri mendian daude. Hauek aurkitzeko, mendia
hegoaldetik begiratuta, lepo ttiki bat marrazten duen lekuan
daude aztarna batzuk eta bertzeak berriz, hauen parean baina
mendiaren hegoaldeko magalean, 150 metrotara gutti gora behera.
Dirudienez eta ingurua ikusita, leku hau inguru guztiko mugimenduak
kontrolatzeko leku paregabea zen. Oraindik ere nabaritzen
da bertaraino, Zugarramurdi aldetik, ailegatzen den gurdi
bidea. Aztarnak ikusita erran daiteke hiru edo lau eraikuntza
zeudela, beraz jende mordoa egonen zen inguru haietan. |
|
|
|
|
|
|
