ONDARE
Historikoa Kulturala

Naturala

 Arkitektonikoa

 
 

ITURRIAK

Jarrain herriko auzoetan eta herri inguruan banaturik dauden iturrien deskribapena eta lokalizazioa daukazu. Iturriak era guzitakoak baldin badira ere, hauetako batzuk erdi galduak edo hondatuak daude, bertzeak berriz, gehiengoak, ixuritzen duten ura edangarria da. Iturri hauetaz aparte badira bertze aunitz baserri eta mendietatik banaturik, baina hauek atal honetan ez dira aipatzen.
Balaxo iturria
Balaxako iturria
Herrian "Fuente de la teja" iturria bezala ezaguna den hau, karrikatik kilometro t´erdira kokatua dago, Usategietako bidean. Garai batean, bere goitizenak dioen bezala, iturri estaltzen zuen teilatu ttiki bat zeukan, horregatik gaur egun erabiltzen den izena. Bertara herritar asko joaten da espreski bertako ura etxean edateko, baita ere pasatzerakoan ura hartzen dutenak ere. Orain dela urte batzuk, iturriaraino jendearen etorrera ikusirik, erreka gurutzatzeko zubia eraki zuten. Horrela Basateneko erreka zerbait haunditzen bada, jendeak ura hartu dezake. Bertako ura edangarria da.
Arroseako iturria
Arroseko iturria
Garai batean, eta ez dira sobera urte pasa, iturriak zuen itxura ez zuen ezer ikustekorik gaur egun duenarekin. Lehen iturriak gaur egun dituen txorrota berdinak zituen, baina abereak ura edateko aska haundi bat zuen baita ere. Gaur egun itxura bertzelakoa du askoz ere modernoagoa, loreak inguruan, eta abar. Bertze iturri aunitzek bezala, honek bere izena ondoko etxetik hartu du. Hau Zubi-haundiren ondoan kokatua dago, andutzeta auzoren bukaera eta Antsolokuetaren hasieran, Arrosea etxearen ondoan. Bertako ura edangarria da.
 
Plazako iturria
Plazako iturria
1822. urtea tailaturik agertzen den iturri honetan, gaur egun dagoen lekura 1852. urtean eraman zuten. Ordurarte iturria herriko enparantza bakarraren ondoan kokatua zegoen, hain zuzenki gaur egun kulturetxea den eraikinaren sarrerako arkuaren bazter batean. Leku hau "el botillo bezala " ezaguna zen. Iturria hau eramateak 400 errealen balioa izan zuen. Frotoiaren atzekaldean dago eta eta honetara ailegatzen den ura Urritia-ko gaztaindegitik dator. Bertako ura edangarria da.
 
Joanabarreneko iturria
Hau Iñarreta auzoko Joanabarrene etxearen aitzinaldean dago. Iturri hau herriko berrienetakoa da eta itxuraz enparantzan kokaturik dagoenaren berdintsua da, baina neurri ttikiagoekin. Hauek dira herrian antza gehien duten itturriak. Bertako ura edangarria da.
 

Endarako iturria

Endarako iturria
Eraikin hau Iñarreta auzoko Endara etxearen aintzineko partean dago. Iturria, bertze gehientsuak bezala harri gorriz egindako da. Iturria hau herrian, "Pradereneko iturria" bezala ezaguna da baita ere. Auzoko jende aunitz hurbiltzen da bertaraino ur bila. Bertako ura edangarria da.
 
Basateneko iturria
Basateneko iturria
Bere izenak dioen bezala, iturri hau basateneko erreka ondoan kokatua dago, usategieta bidea hartzerakoan Antsolokueta auzoko etxeak bukatzean, (20 metrotara) bide bazterrean. Egoera tamalgarrian aurkitzen da gaur egun eta ia ez da urik ailegatzen bertaraino. Bertako ura ez da komeni edatea.
 

Txirrimako iturria

Txirrimako iturria
Iturri aunitz bezala, bere izenak bere kokapena zehazten du. Kasu honetan iturri hau Txirrima etxea eta antsolokuetako garbilekuaren artean kokatua dago. Bertan ixuritzen den ura da gero garbilekutik pasatzen den berdina. Iturri hontako ez da komenigarria edatea.
 
Larraburuako iturria
Larraburuko iturria
Iturri hau Larraburua zahar etxearen ondoan kokatua dago, karrikaren aldabidearen bazterrean. Diotenez iturri honek bere depositua badauka baina seguruenik itsuturik egonen dela, ur ile bat bakarrik erortzen baita. Begetazioz estalita dago eta ez da komenigarria bertatik ura edatea.
 
Aldabeko putzua
Aldabeako putzua
Aldabeko putzua Joanabarreko iturriaren ondoan kokatua dago. Putzu hau, Aldabe etxearen sarreran dagoen ezkerreko paretan den zulo bat bertzerik ez da, oraindik ere ageri da argi aski.
Diotenez bertako ura, lur azpitik datorrena, oso ona eta frexkoa omen zen. Gaur egun ez da komenigarria bertatik ura hartzea.