| |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
| |
ERR0TAK |
|
|
| |
|
|
|
| |
| Historia: |
Errota
hau herrian egin zen lehendabiziko errota da eta
hiru errota harri zituen, bi arturako eta bertzea
gariarako. Hasiera batean jabeak Gaztelukoak ziren
baina gero errotaren jabetza udalarekin
banatu zuen. Aldaketa hau, udalak errota berri
bat egin nahi zuenean gertatu zen. Udalako artxiboan
agertzen den bezala Gaztelukoek kontra egin zuten,
eta honekin batera orduan zegoen errotaren erdia
eman zieten udalari. |
Aurreko
mendearen (XX) hasieran, bertatik lortzen zen
herrirako argindarra. Aunitzetan idortea zelako,
edota errotzai lanean zegoelako argi indarra aunitz
galtzen zen edo gabe gelditzen ziren. Argia
bakarrik gauez izaten zen. |
| |
| |
|
 |
|
|
|
| |
| Errotazaiak |
 |
Hasiera
batean goiko eta erdiko errotetan errotzai berdina egoten
zen lanean, baina gero aldaketa asko eman ziren. Holako
aferetan herriko jauntxoek indar asko izaten zuten.
Honen adibide 1857-ko abuztuaren 6-an udalako sesioan
hitzegindakoa. Herritarrek kexu ugariak zituzten erdiko
errotako errotzaiari buruz, bere hirintzeko eragatik
eta hirinaren kalitate txarragatik batez ere. Honexegatik
erabaki zen Etxalar eta Lesakako erroten artean konparazioa
bat egitea. Konparazio honetatik garbi geratu zen Etxalarkoan
hirintzerakoan hirin guttiago ateratzen zela eta gainera
kalitate txarragokoa kantitate berdina erabilita hirintzeko
bi errotetan. Emaitza hauen ondotik goiko errotzaia
behekoarengatik aldatu egin zen. |
| |
|
|
|
| |
Deskribapena: |
|
|
| |
Oraindik jendea bizi den errota hau, andutzeta auzoaren bukaeran
kokatua dago, tximista errekaren ezkerraldean, goikoa errota
bezala. Itxura nahiko ona mantentzen badu ere, zaitu beharreko
eraikuntza da herritarrentzako zuen garrantziagatik. Errotaren
jabea, bertan lan egiten zuen errotazaiarena zen. Irin errota
hau guttirarte martxan zegoen eta pentsua saltzen zen errotzaia
hil zen arte.
|
|
|
| |
Errotaren atzeko aldetik eldu da, kanal zabal batetik, errotako
harriak mugitzen duen ura. Kanal hau herriko errotetatik,
zabal eta emaritsuena da. Kanal honek bukaeran hustubide bat
du nozbehinka kanala garbitzeko edota ura gainezka datorrenerako. |
|
|
| |
Ura bidaltzen duen presa, goiko errotarenakoa bezalakoa da
baina bere neurriak haundixiagoak ditu eta egoera hobea ere.
|
|
|
| |
|
|
|
| |
|
|
|
| |
| |
Erroten
Enkantea |
Udaletxeak
zituen bi erroten erdikak, enkantean jartzen
ziren urtero. Enkantean jartzen zena, errotak
gari aletan eta artotan ematen zuen urte bateko
produktua. Urtero egiten baldin bazen ere urte
batzuetan asko kostatzen zen norbaitek artzea.
Kasu batzuetan errotaren errenta jeitsi behar
izan zuten norbaitek artzeko. |
Errotak
bertze gauzak bezala, enkantean jartzeko bere
kondizioak zituen. Hauek urtetik urteroko bizitzaren
eboluzioarekin batera, hauek ere aldatuz joan
ziren. Jarraian 1855. urteko errotak errenta
hartzeko kondizioak: |
1.
Urte bateko errenta 510 pesokoa. Ubideen garbiketa
eta zainketa gastuak udalaren kargu. |
2.
Errotaren ematea inbentariopean eta honen itzulera
urtea betetzerakoan. |
3.
Udalatxeak ordaintzen du errota arrien eraketa
eta konponketa, kateak, aldabetako barrak eta
errotako bertzelako materiala. |
4.
Eramatatzailearen kargu arpikoak zorroztea,
urbideen sarrera garbia egotea bi errotetan
eta udalari ordaindu eta honek errotazaiari
hauen soldaten erdia. Eramatatzaileak ezin zuten
errotazaia bidali bertze bat artu gabe. |
5.
Eramatatzaileak “almud” bateko tasa kobratuko
dute irintze saio bakoitzagatik. |
6.
Eramatzaileak bi errotak ongi mantentzearen
bete beharra du, bertako eta inguruko gauzekin
batera; presa, ubidea, herramintak, etabar.
Zerbait ondatuko balitz perito bateri deitu
beharko zuten tasazioa egiteko. |
7.
Udalak bi errotetan inspekzioak noiz nahi egiteko
aukera du. |
8.
Errotara joaten den jendeak, garia garbia eta
ongi zaitutakoa eraman behar du ogi xuria egin
ahal izateko. Garia zikina etorriko balitz harrien
garbiketa errotazaiak egingo luketen baina ordainketa
herritarraren kargu izanen da. Hau ez balitz
nahikoa ogi xuria lortzeko, eta arrien akatsa
balitz, udaletxeak eta Gaztelu artean harri
berriak jarriko zituzketen. |
9.
Errota ematerakoan, 12 pesoen, seitik bat onartuko
dira, eta honen gain egingo da enkante berria(sexta
emateko aukera). |
10.
Eramatatzaileari exijituko zaio fidatzailea
izatea mankomunitateko betebeharrekin. |
11.
Hobekuntza bakoitzagatik peso bat ulertuko da.
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
