ONDARE
Historikoa Kulturala

Naturala

 
 

 Arkitektonikoa

 
 
 
 
     
 
GOIKO BURDINOLA
 
   
  Nola ailegatu?  
 

Burdinola hau Infernuko errekaren bazterrean dago. Bertara ailegatzeko, Baztanen bordara ailegatzerakoan belatia gurutzatuz behera doan bidea hartuta, burdinola kokatua dagoen lekura eramango gaitu. Bidean behera goazila agerian gelditzen da bere garaian bide honek eduki zuen garrantzia, tarteka belati ekontzeko pareta egina bait du.

 
 
 
Nolakoa da?

Behera ailegatzen ari garenean eskuin aldera burdinola aztarnak ditugu eta ezker aldera berriz ur kanala.Burdinolaren aztarnei begiratu bat emanda, ikus daiteke oraindik nabaria dela eraikuntzaren ditribuzioa; sarreraren ezkerreko partean, eraikuntzan sartu gabe, txabolatxo baten antzeko eraikin bat da gainean arbola bat duela, agian zerbait gordetzeko. Burdinola gela haundi batean eta bertze bi ttikiagotan banandua dago. Sarreraren bertze aldean burne minerala egosteko labea dago. Etxearen paretak, labea eta kanala ekontzeko pareta lapitz harriz eginak daude. Jendearen erranaren arabera bertan gerretan erabiltzeko balak egiten zituzte emakumeek.

 
 
 
Kanala burdinolaraino ailegatzeko, bertarainoko bidea azpitik pasako zen seguraski. Honen azkeneko tartea lehen aipatutuko harri lapitzez egindako paretak eusten dio, altuera nahiko haundia hartuaz. Kanalaren tarte batzuetan pareta egina dago baita ere lehen aipatutako funtzio berarekin. Honen hasiera infernuko erreka eta Atzualdeko bordatik datorren errekak topo egiten dutenean hasitzen da. Betatik burdinolaraino distantzia franko dago.

Kanala eta burdinolaren tartean zubi bat dago. Honek Baztan aldeko baserrietara eramaten gaitu. Bertatik etorriko zen ingurutako baserrikoek bertara lan egitera.
 
 
     
 
 
 
 
     
 
 
 
Metal eta mineral esplotazioak
1833. urtean Tomas Iribarrenek eskaera bat bidali zuen udaletxeari. Idatzi honetan baimena eskatzen zuen Altxatako Uzkaloz paragean aurkitutako meategia esplotatzeko. Herriak meategia esplotatzeko ola egiten utzi zion, hau da labe eta ubidea. Debekatua zuten egoera aprobetxatuz errota bat egitea. Ola egiterakoan parageko jabeei konpentsatu behar zieten, ondatutako eta botatako arbolak ordainduta.
Bukatuta zegoenean bertaraino 3 perito, alkatea eta herriko eskribaua agertu ziren behin betiko onespena emateko. Ordainketa batzuk ere egin behar izan zituzten Nafaroko erreinuri, denetara 250 erreal ordainduz. Explotazio honetan interesatuak zeuden baita ere Bera, Lesakako eta herria bertako jendea. Seguraski bertatik ateratzen ziren metal eta mineralak, gaineko eta beheko olan (Etxarlassa) landuko zituzten.
 
 
 
 
 
Goiti